A Govt of Maharashtra Undertaking

Punyashloka Ahilyadevi Maharashtra Mendhi Va Sheli Vikas Mahamandal

पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी महाराष्ट्र मेंढी व शेळी विकास महामंडळ

Implemented Schemes

Schemes implemented by Corporation

GOI have sanctioned Rs. 283.00 lakh to the Corporation for strengthening of its 6 Sheep & Goat Breeding Farms as follows-

Sr. No. Sheep & Goat Development Farm Total Expenditure (Rs. lakh)
1. Bilakhed, Ta. Chalisgaon, Dist. Jalgaon 50.00
2. Padegaon, Ta. Aurangabad, Dist. Aurangabad 50.00
3. Ambejogai, Ta. Ambejogai, Dist. Beed 42.00
4. Mukhed, Ta. Mukhed, Dist. Nanded 50.00
5. Mahud, Ta. Sangola, Dist. Solapur 50.00
6. Dahiwadi, Ta. Man, Dist. Satara 41.00

However during 2010-11, funds of Rs. 100.00 lakh have been actually released to the Corporation, form which the two farms viz. Padegaon, Ta. Aurangabad, Dist. Aurangabad & Bilakhed, Ta. Chalisgaon, Dist. Jalgaon have been strengthened. During the year 2012-13 the funds of the Rs. 160.00 lakhs have been released to the Corporation for strengthening of remaining 4 farms.

The funds has utilized for the components viz. Purchase of sheep & goats for production of superior rams & bucks, land development, creation of irrigation facilitied, rapairs & construction of new wells, water conservation, establishment of training center for sheep & goat breeders with modern audio visual instruments.

The sheep breeders from main market place “Madgyal ” and its adjacent villages of Jat, Taluka, Dist. Sangali, have evolved a fast growing & most beneficial mutton purpose sheep breed called “Madgyal” by applying selection procedure. As this Sheep has promising quality of rapid weight gain, there is increasing demand for breeding males of this breed in adjacent areas for up gradation of local Flocks.

For conservation of this breed, Corporation submitted a breed conservation proposal to Government of India & GOI have sanctioned Rs. 64.50 lakhs during 2005-2006 Under this Scheme, the breeding programme has started by purchasing 500 Madgyal ewes & 20 rams at Ranjani, Dist. Sangali farm. The rams thus produced are distributed to farmers for breed improvement.

The fund of Rs. 10.00 lakh have been released to the Corporation during March 2010 for continuation of the scheme. From these funds the works of purchase of Madgyal sheep and rams, strengthening of irrigation facilities for increased fodder production have been completed at Ranjani, Dist. Sangali farm

In Maharashtra, there are no exclusive sheep & goat markets. They are sold at same place, where other animals are being sold. These markets are still underdeveloped and lack required facilities such as Ramp for loading & unloading; shelter for livestock; drinking water; facilities for sale /purchase of feed & fodder; Veterinary Dispensary; office for sheep & goat insurance, weighing machines etc. Therefore these markets need to be strengthened. Corporation has, therefore, proposed to establish 10 small ruminant market yards at the APMC markets where the trade of small ruminants is relatively high. Government has released Rs. 375.00 lakhs in the year 2010-11for establishment of 5 market yards in the state. During year 2011-12 Rs. 375.00 lakh will be release to the Corporation. The scheme is being implemented in 10 following APMCs in the State.

Sr. No. Name of Agriculture Produce Market Committee
1. Jat, District- Sangali
2. Lonand, District- Satara
3. Sangola, District- Solapur
4. Khed, District- Pune
5. Chalisgaon, District- Jalgaon
6. Lakhani, District- Bhandara
7. Tuljapur, District- Osmanabad
8. Daryapur, District- Amaravati
9. Kalamnuri, District- Hingoli
10. Kalamb, District- Osmanabad

The work as above APMCs completed except Kalamb, Dist. Osmanabad.

For production of superior quality breeds of sheep & goat during 2011-12 to 2012-13 Rs. 7.33 Crore have been realesed to the Corporation for strengthening of 3 farms, viz. Tirth, dist. Osmanabad, Ranjani dist. Sangali & Pohara, dist. Amravati of Corporation. The main objectives of the scheme are to provide suitable infrastructure facilities and to increase the foundation stock of existing sheep & goat breeding farms for production of more numbers of improved rams & bucks through selective breeding amongst Deccani, Madgyal sheep & Osmanabadi goats for supply in the rural flocks under up gradation programme. The main components of the scheme are construction of new sheds, purchase of foundation stock, Creation of irrigation facilities by construction of wells/bore wells, pipelines, Conservation of water by using sprinkler and drip irrigation, Conservation of green fodder in scarcity period by means of construction silo pits and land development.

Under this scheme the main components involved are health care, breed improvement, Product Development, Marketing Assistance and training to shepherds etc. 1.00 lakh sheep in the districts of Sangali & Solapur are adopted under the programme and they are being provided with all kinds of health services (Deworming, Vaccination etc.). During current financial year Rs. 71.00 lakh has been sanctioned and under this scheme 2.00 lakh deccani sheep has registered and we are provided health care and quality rams for genetic improvement of local flocks

Corporation has been organizing Woolen Expo at Pune from 2004 to 2013 with the financial assistance from Central Wool Development Board, Jodhpur. The main objective of the Woolen Expo is to promote the sale of woolen goods and create the market for woolen artisans, to increase awareness in favor of local woolen products, to expose weavers/manufacturers to the new woolen markets, to launch new wool products / designs for trial & promotion and to ensure better price for the products made in the rural area. Artisans from different area of India, viz., Gujarat, Rajasthan, Karnataka, Maharashtra, Himachal Pradesh participate in the expo.

Central Wool Development Board has introduced the Shepherds’ Insurance Scheme in Maharashtra state with the help of Life Insurance Corporation of India with the aim to provide financial protection to the shepherd community. Annual Premium is Rs. 330/- for every member. Out of the annual premium of Rs. 330/--

a) Each member shall contribute a sum of Rs. 80/- per annum as premium

b) The Central Wool Development Board will contribute Rs. 150/- per annum per member

c) LIC of India will contribute Rs. 100/- per annum per member During the year 13-14 total 2504 shepherds are cover under this scheme and total 2355 beneficiaries has awarded scholarship under this scheme.

वैरण विकास कार्यक्रम

महामंडळाच्या १०मेंढी व शेळी पैदास प्रक्षेत्रावर १८१०.१० हेक्टर जमिन उपलब्ध असून, त्यामध्ये १३८.९१ हेक्टर बागायत, २८७.९५ हेक्टर जिरायत, ७९७.८२ हेक्टर चराऊ कुरणासाठी, ३४४.१३ हेक्टर वनीकरणाखाली, १६४.४९ हेक्टर तलावाखाली आणि ७६.८ हेक्टर रस्ते, इमारतीखाली आहे.

वर्ष लागवडी खाली आलेली जमीन (हेक्टर) वैरण उत्पादन (मे. टन) मुरघास (मे. टन)
२०१५-१६ ३०३.७८ ५९८७.१० -
२०१६-१७ ३२३.९८ ६१३९.८२ ३६७.००
२०१७-१८ ४२५.०० ६०८७.१२ ६०६.५४
२०१८-१९ ५३८.८३ ५९२२.४८ ५३९.००
२०१९-२० ३२३.६६ ७७२७.७३ २१४.००
एकूण १९१५.२५ ३१८६४.२५ १७२६.५४
सुधारीत जातीचे चारा बियाणे व संकरीत गवतांचे ठोंबे उत्पादन व पुरवठा

महामंडळाच्या प्रक्षेत्रावर शेळ्या मेंढया करिता उपयुक्त असलेले सुधारीत जातीचे चारा बियाणे व संकरीत गवतांचे ठोंबे (डीएचएन-६, बीएचएन -१०) उत्पादित करून शेळी मेंढी पालकांना रास्त दरात उपलब्ध करून दिल्या जाते.

वर्ष शेतकर्यांंना पुरवठा करण्यात आलेली चारा पिकांची ठोंबे/बेणे (संख्या) चारा पिकांच्या ठोंबे/बेणे पुरवठा पोटी प्राप्त उत्पन्न (रु.)
२०१५-१६ ३१६५२४७ ३१,०३,४७३/-
२०१६-१७ ८०१३३१८ ९०,२९,५१४/-
२०१७-१८ ११८३२८८१ १,२०,६३,१७१/-
२०१८-१९ १२३९१३९७ १,३६,५३,४८५/-
२०१९-२० ९९४४२१० ९९४४२१०/-
एकूण ४५३४७०५३ ४,७७,९३,८५३/-
शेळी मेंढी पालन प्रशिक्षण

मेंढी व शेळी पालन व्यवसाय व्यवस्थापनाचे तीन दिवसाचे प्रात्याक्षिकासह प्रशिक्षणाची सोय महामंडळाच्या सर्व प्रक्षेत्रावर उपलब्ध करून देण्यात येते. कालावधी: ३दिवस प्रशिक्षण विषय: राज्यातील शेळ्या मेंढ्यांच्या जाती, शेळयांचा निवारा, आहार व्यवस्थापन, आरोग्य व्यवस्थापन, करडांची निगा, प्रक्षेत्रावरील दैनंदिन व्यवस्थापन, विमा, पैदास कार्यक्रमाचे नियोजन, पणन, शेळ्या करिता उपयुक्त चारा पिकांची लागवड, मुरघास तयार करायचे तंत्र, ई.

वर्ष शेळी मेंढी पालन प्रशिक्षणार्थी (संख्या) प्रशिक्षणापोटीप्राप्त उत्पन्न (रु.)
२०१५-१६ ७७५८ २१,७०,९१६/-
२०१६-१७ ५६२३ ३०,६४,६२०/-
२०१७-१८ ४७७३ २८,२५,२५०/-
२०१८-१९ ३५०८ २७,०९,१७०/-
२०१९-२० १००१९ ५०,०९,५००/-
एकूण ३१६८१ १,५७,७९,४५६/-
पैदाशीकरिता बोकड/मेंढेनर/ शेळ्या / मेंढया पुरवठा

महामंडळाच्या विविध प्रक्षेत्रावर डेक्कनी, संगमनेरी व माडग्याळ जातीच्या मेंढया तसेच उस्मानाबादी, संगमनेरी व बेरारी जातीच्या शेळया आहेत. स्थानिक शेळ्या मेंढ्यांची अंनुवंशिक सुधारणा होण्याच्या दृष्टीने, प्रक्षेत्रावर शेळ्या मेंढ्यांची पैदास करून त्या पासून उत्पादित होणारे जातिवंत उस्मानाबादी जातीचे सुधारित बोकड व डेक्कनी व संगमनेरी जातीचे सुधारित मेंढेनर पैदाशि करिता शेतकर्यांंना उपलब्ध करून देण्यात येते. तसेच प्रगतशील शेतकरी, शेळी मेंढी पालक यांचे कडून जातिवंत बोकड / मेंढेनर व शेळ्या / मेंढया उपलब्ध करून पशुधन पुरवठा करण्यात येतो.

वर्ष पैदाशी करिता शेतकर्यांिना पुरवठा करण्यात आलेल्या बोकड/ मेंढेनर (संख्या) पैदाशी करिता शेतकर्यांिना पुरवठा करण्यात आलेल्या शेळ्या/ मेंढया (संख्या) पशुधन विक्री पोटी प्राप्त उत्पन्न (रु.)
२०१५-१६ ३२४६ २९८९९ १,३३,२९,७७०/-
२०१६-१७ ३४४६ ३०९१३ १,२६,३५,७८७/-
२०१७-१८ ४५७८ ३६७३५ १,७०,१७,८३५/-
२०१८-१९ ६५४० ५११०२ २,७०,९२,८५६/-
२०१९-२० ४९६२ ४४१३९ १,७८,६५,२१८/-
एकूण २२७७२ १९२७८८ ८,७९,४१,४६६/-
शेळ्या/मेंढ्याकरिता उपयुक्त वृक्षांची रोपवाटिका तयार करणे

कमी पर्जन्यभागामध्ये येणारे तसेच शेळ्या मेंढयाकरिता उपयुक्त असलेले चारा वृक्षाची रोपवाटिका सर्व प्रक्षेत्रावर तयार करण्यात आलेली आहे.

वर्ष तयार करण्यात आलेल्या वृक्ष रोपांची (संख्या) वृक्ष लागवड (संख्या)
२०१६-१७ २६६४६ २६६४६
२०१७-१८ ९५०० १२१००
२०१८-१९ २६६४८ २६६४८
२०१९-२० २१८३० ३९२५०
एकूण ८४६२४ १०४६४४
अझोला व गांडूळ खत प्रकल्प

शेळ्या मेंढ्यांच्या खाद्यावरील खर्च कमी करण्याकरिता, खाद्याची पौष्टिकता वाढविण्याच्या दृष्टीने सर्व प्रक्षेत्रावर अझोला उत्पादन प्रकल्प स्थापन करण्यात आलेले आहे. तसेच सर्व प्रक्षेत्रावर गांडूळ खत निर्मिती करण्यात येते.

वर्ष अझोला उत्पादान (किलो) गांडूळखत उत्पादन (किलो)
२०१५-१६ - -
२०१६-१७ २९८२ २८९२
२०१७-१८ ३३०६ १५४५०
२०१८-१९ ४००२ ११२०५
२०१९-२० ४३०४ ८४८०
एकूण १४५९४ ३८०२७
कुर्बानीकरिता बोकड/ मेंढेनर विक्री कार्यक्रम

महामंडळा मार्फत मुस्लिम बांधवांना बकरी ईद सणा निमित्त रास्त किंमती मध्ये बोकड/मेंढेनर उपलब्ध करून देण्यात येतात. सदर कार्यक्रमा अंतर्गत, बृसेल्लोसिस हा जनावरापासून माणसांना होणारा संसर्गजन्य रोग असल्यामुळे, महामंडळामार्फत कुर्बानीकरिता विक्री करण्यात आलेल्या बोकडांची बृसेल्लोसिस तपासणी करून विक्री करण्यात आलेली आहे.

वर्ष पुरवठा करण्यात आलेले नर (संख्या) पुरवठा पोटी प्राप्त झालेले उत्पन्न (रु.)
२०१५-१६ १२०८ ८,२५,२८०/-
२०१६-१७ ५०७ ३,९५,९३१/-
२०१७-१८ ३५० २,७८,२९१/-
२०१८-१९ ६१७ ४,४२,४८४/-
२०१९-२० ५३० ४,४६,८००/-
एकूण ३२१२ २३,८८,७८६/-